A Batalha de Ourique se deu em 1139, no dia 25 de julho, dia de Santiago, o “Matamouros”, patrono cristão da luta contra os árabes. Um pequeno efetivo cristão, comandado por D. Afonso Henriques (1109-1185), venceu a tropas muçulmanas, reunidas em número muito superior, sob o comando de de Ali ibn Yusuf. Depois da peleja, ainda no campo de batalha, as tropas aclamaram Afonso rei. A confirmação desse título pela Santa Sé veio apenas de Maio de 1179, com a Bula “Manifestis Probatum” de Alexandre III.

Na noite que antecedeu a batalha, estando Afonso muito angustiado, Cristo lhe aparece e promete vitória. Segue abaixo, a visão de D. Afonso, relatada sob juramento, em Coimbra, no ano de 1152.

“Melhor seria que Te vissem os infiéis, para que cressem, que eu, que fui levado à fonte do Batismo e Te reconheço como Deus verdadeiro, Filho da Virgem e do Eterno Pai”.

Ego Alphonsus Portugalliae Rex filius illustris Comitis Henrici, nepos magni Regis Alphonsi coram vobis bonis viris Episcopo Bracharensi, et Episcopo Colimbriensi, et Theotonio, reliquisque magnatibus officialibus vassallis Regni mei in hac Cruce area, et in hoc libro Sanctissimorum Euangeliorum juro cum tactu manuum mearum, quod ego miser peccator vidi hisce oculis indignis verum Dominum nostrum Jesum Christum in Cruce extensum in hac forma. Ego eram cum mea oste in terris ultra Tagum, in agro Auriquio, ut pugnarem cùm Ismaele, et aliis quatuor Regibus Maurorum habentibus secura infinita millia, et gens mea timorata propter multitudinem erat fatigata, et multum tristis, in tantum, ut multi dicerent esse temeritatem finire bellum, et ego tristis de eo, quod audiebam, coepi mecum cogitare quid agerem, et habebam unum librum in meo papillione, in quo erat scriptum Testamentum Antiquum, et Testamentum Jesu Christi. Aperui illum, et legi victoriam Gedeonis, et dixi intra me: Tu scis, Domine Jesu Christe, quia pro tuo amore suscepi bellum istum contra tuos inimicos, et in manu tua est dare mihi, et meis fortitudinem, ut vincamus illos blasfemantes tuum nomen, et sic dixens dormivi supra librum, et videbam virum senem ad me venientem, dicentemque : Adefonse, confide, vinces enim, debellabisque Reges istos infideles, conteresque potentiam illorum, et Dominus noster ostendet se tibi. Dum hac video, accedit Joannes Ferdinandus de Sousa Vassallus de meo Cubiculo, dixitque : Surge, Domine mi, adest homo senex, vultque te alloqui. Ingrediatur, dixi, si fidelis est. Ingressus ad me, agnovi esse illum, quem in visione videram, qui dixit mihi:

Domine, bono animo esto, vinces, et non vincêris. Dilectus es Domino, posuit enim super te, et super semen tuum post te oculos misericordia sua usque in sextam decimam generationem, in qua attenuabitur proles ; sed in ipsa attenuata ipse respiciet, et videbit ipse me jubet indicare tibi, quod dum audieris sequenti nocte tintinnabulum Remisorii me¡, in quo vixi sexaginta sex annis inter Infideles servatus favore Altissimi, egrediaris extra castra, solus sine arbitris ostendere tibi pietatem suam multam. Parui, et reverenter in terra positus, et nuntium, et mittentem veneratus sum, et dum in oratione positus sonitum expectarem, secunda noctis vigilia tintinnabulum audivi, et ense, et scuto armatus, egressus sum extra castra, vidique subito à parte dextra, Orientem versus, micantem radium, et paulatim splendor crescebat in maius, et dum oculos ad illam partem efficaciter pono, ecce in ipso radio clarior Sole signum Crucis aspicio, et Jesum Christum in eo Crucifixum, et ex una, et altera parte multitudinem juvenum candidissimorum, quos Sanctos Angelos fuisse credo. Quam visionem dum video, deposito ense, et scuto, relictisque vestibus, et calceamentis pronus in terram me projicio, lacrymisque abunde missis crepi rogare pro confortatione vassallorum meorum, dixique nihil turbatus : Quid tu ad me, Domine? Credenti enim fidem vis augere. Melius est, ut te videant Infideles, et credant, quàm ego, qui à fonte Baptismatis te Deum verum, Filium Virginis, et Patris Eterni agnovi, et agnosco. Erat autem Crux mira magnitudinis, et elevata à terra quasi decem cubitos. Dominus suavi vocis sono, quem indigna aures mea perceperunt, dixit mihi : Non ut tuam fidem augerem hoc modo apparui tibi, sed ut corroborem cor tuum in hoc conflictu, et initia Regni tu¡ supra firmam petram stabilirem. Confide, Alphonse ; non solum hoc certamen vinces, sed omnes alios, in quibus contra inimicos Crucis pugnaveris, gentem tuam invenies alacrem ad bellum, et fortem, petentem ut sub Regis nomine in hac pugna ingrediaris, nec dubites, sed quidquid petierint, libere concede. Ego enim aedificator, et dissipator Imperiorum, et Regnorum sum: volo enim in te, et in semine tuo Imperium mihi stabilire, ut deferatur nomen meum in exteras gentes, et ut agnoscant successores tu¡ datorem Regni, insigne tuum ex pretio, quo ego humanum genus emi, et ex co, quo ego à Judais emptus sum, compones, et erit mihi Regnum sanctificatum, fide purum, et pietate dilectum. Ego, ut haec audivi, humi prostratus adoravi dicens Quibus meritis, Domine, tantam mihi annuntias pietatem? Quidquid jubes, faciam, et tu in mea prole, quam promittis, oculos benignos pone, gentemque Portugallensem salvam custodi, et si contra eos aliquod paraveris malum, verte illum potius in me, et in successores meos, et populum, quem tanquam unicum filium diligo, absolve. Annuens Dominus inquit : Non recedet ab eis, neque à te unquam misericordia mea, per illos enim paravi mihi messem multam, et elegi eos in messores meos in terris longinquis. Haec dicens disparuit, et ego fiducia plenus, et dulcedine redii in castra, et quod taliter fuerit, juro ego Aldephonsus Rex per Sanctissima Jesu Christi Euangelia bisce manibus tacta. Idcircò preecipio successoribus meis in perpetuum futuris, ut Scuta quinque in Crucem partita propter Crucem, et quinque Vulnera Christi, in insigne ferant, et in unoquoque triginta argenteos, et super Serpentem Moysis, ob Christi figuram, et hoc sit memoriale nostrum in generatione nostra, et siquis aliud attentaverit, à Domino sit maledictus, et cum Juda Traditore in infernum maceratus.

Facta Carta Colimb. III. Kalend. Novembris era M. C. LII.
Ego Aldephonsus Rex Portugaliee I. Colimb. Episcop. I. Brachareens. Metropol. T. Prior.
Ferdinandus Petri Curia Dapif. Petrus Pelt. Curia Signifer. Velascus Sancii.
Alphonsus Menen. praef. Ulix. Gondisaluus de Sausa procur.

Pelagius Menen. procur. Viseen. Suer. Martin procurat. Colimb. Menendus Petri pro Magistro. Alberto Regis Cancellario.